Xe tăng trục vớt ở biển Quy Nhơn: Thách thức trong phục dựng lịch sử

Việc phục dựng chiếc xe tăng trục vớt ở biển Quy Nhơn hiện gặp nhiều khó khăn do tình trạng ăn mòn nghiêm trọng sau hơn nửa thế kỷ nằm sâu dưới đáy biển mặn.

Sau khi được đưa lên bờ, xác chiếc xe tăng đã được vận chuyển về xưởng của Phòng Hậu cần - Kỹ thuật quân sự thuộc Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Gia Lai để tiến hành vệ sinh và đánh giá chuyên môn. Tuy nhiên, kết quả kiểm tra ban đầu cho thấy một thực tế nghiệt ngã về sự tàn phá của thời gian và môi trường biển.

Hiện trạng “đáng báo động” của hiện vật sau 50 năm

Theo đại tá Nguyễn Xuân Sơn, Phó chính ủy Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Gia Lai, chiếc xe tăng hiện chỉ còn là một khung kim loại hoen gỉ trầm trọng. Sự xâm thực của muối biển trong suốt hơn 50 năm đã khiến cấu trúc thép bị phân hủy, làm mất đi hầu hết các chi tiết đặc trưng.

Về mặt vật lý, phương tiện này có kích thước dài gần 6m, rộng 3m và cao 2,7m (không tính nòng pháo). Tuy nhiên, tháp pháo đã hoàn toàn biến mất, thân xe bị ăn mòn sâu, nhiều bộ phận quan trọng chỉ còn lại những mảnh khung sắt và bánh răng rời rạc. Với tình trạng hư hại nặng nề này, các chuyên gia nhận định việc phục dựng để trưng bày như một hiện vật lịch sử nguyên vẹn là điều gần như không thể.

Bài toán khó trong việc định danh và xác định nguồn gốc

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là xác định chính xác chủng loại và phiên hiệu của chiếc xe. Do bề mặt kim loại bị hủy hoại, không còn bất kỳ dấu vết hay ký hiệu nào để làm căn cứ nhận diện.

Mặc dù có giả thuyết cho rằng chiếc xe thuộc Sư đoàn 22 của quân đội Việt Nam Cộng hòa bị phá hủy trong cuộc rút quân ngày 31/3/1975, nhưng đại tá Sơn khẳng định chưa đủ cơ sở để kết luận. Lý do là vào thời điểm đó, tại khu vực Quy Nhơn có rất nhiều đơn vị cùng rút quân, khiến các dữ kiện lịch sử trở nên chồng chéo và phức tạp.

Những hiện vật đi kèm đầy ám ảnh

Quá trình trục vớt kéo dài hơn 5 giờ đồng hồ không chỉ thu hồi được xác xe tăng mà còn phát hiện thêm nhiều vật dụng khác, bao gồm:

• Nhiều khẩu súng trường AR-15.
• Các mảnh xương người và vật dụng cá nhân của binh lính.
• Một lượng lớn vũ khí và đạn dược cũ.

Hiện toàn bộ vũ khí, đạn dược đã được bàn giao cho địa phương để tiêu hủy nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối cho khu vực xung quanh.

Nhìn lại bài học bảo tồn từ quá khứ

Đây không phải lần đầu tiên những “phế tích chiến tranh” được tìm thấy tại vùng biển này. Năm 2007, một chiếc xe tăng M41 và hai nòng pháo của quân đội Việt Nam Cộng hòa cũng từng được trục vớt tại đây. Kết quả tương tự: sự ăn mòn khủng khiếp của nước biển đã khiến chúng không thể phục dựng.

Xét dưới góc độ khoa học bảo tồn, môi trường nước mặn là kẻ thù số một của kim loại. Quá trình oxy hóa diễn ra liên tục, biến những khối thép kiên cố thành những lớp vảy rỉ sét dễ vỡ. Khi đưa lên môi trường không khí, nếu không có quy trình xử lý hóa học đặc biệt ngay lập tức, tốc độ phân hủy sẽ càng tăng nhanh.

Góc nhìn chuyên gia: Dù không thể phục dựng nguyên trạng, nhưng những mảnh vỡ này vẫn mang giá trị lịch sử vô giá. Chúng là minh chứng vật chất cho những biến động khốc liệt của chiến tranh. Thay vì cố gắng làm mới, việc bảo tồn theo dạng “hiện vật nguyên trạng hư hại” có lẽ sẽ mang lại cảm xúc và thông điệp mạnh mẽ hơn về sự tàn khốc của xung đột.

Bạn nghĩ sao về việc trưng bày những hiện vật bị hư hại nặng nề như thế này thay vì cố gắng phục dựng chúng? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn ở phần bình luận bên dưới!